CavablarPsevdoelm

Millerr-Urey təcrübəsi ilə bağlı tənqidlər və açıqlamalar

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

  • 1- Miller, təcrübəsində “soyuq tələ” (cold trap) adlı bir mexanizm istifadə edərək, amin turşularını meydana gəldikləri anda bu mühitdən təcrid etmişdi. Çünki əks halda amin turşularını meydana gətirən mühitin şərtləri, bu molekulları meydana gəldikdən dərhal sonra məhv edəcəkdi.


Bu “soyuq tələ” deyilən quruluşun nə olduğuna bir baxaq. Bu ad hər nə qədər insanda sanki böyük bir mexanizm tәsәvvürü yaratsa da mühəndislikdəki adıyla “tələ” (trap) yalnız sadə bir sıxlaşdırıcıdır. Təcrübələrdə istifadə edilmə səbəbi mühitdəki sabit qazlar xaricində buxarlaşan qazların sıxlaşmasıdır. Təcrübələrdə istifadə edilməsinin ən fundamental səbəbi təcrübədəki qazların bir vakuum nasosuna girərək başqa qazlarla qarışmasına mane olmaqdır. Miller-Urey təcrübəsində də atmosferdəki qazların sıxlaşması əsnasında bu qazların digər qazlar ilə qarışmasını önləmək məqsədiylə istifadə edilmişdir.



Әvvəlcə bunu anlamaq lazımdır: Hər bir təcrübə təbiətdəki orijinalın ola bildiyincə yaxşı, ancaq kifayət qədər yaxşı olmayan bir surәtidir. Təbiətdə bəlkə birbaşa bir “soyuq tələ” mexanizmi olmaya bilər, bu çox təbiidir. Məsələn, təbiətdə təcrübə balonları da yoxdur ancaq təcrübənin hamısı balonlar içərisində baş verir. Bu niyə tənqid olunmur? Çünki elm onsuz da bu şəkildə cərəyan edir. Təcrübələr əslinin ola bildiyincə yaxşı bir kopiyasıdır. Məsələn qeyri-üzvi strukturların üzvi strukturlara çevrilməsi bəlkə təbiətdə yüzlərlə ildə reallaşmışdır, ancaq laboratoriya şərtlərində bu yalnız 6 gündə gerçəkləşmişdir. Bunlar təcrübənin zəif olduğunu göstərən ünsürlər deyil.



Təbiətdə davamlı bir dövr vardır və buxarlar sıxlaşmaqda, mayelər buxarlaşmaqdadır. Miller və Urey mümkün olduğunca sürətli və təsirli nəticələr ala bilmək üçün hər elm insanı kimi təbiətdəki bu mexanizmi modelləşdirmişlər. Bu modelləşdirmə təbii olaraq mexaniki bir vasitə ilə edilməsi lazımdır. Üstəlik, təbiətdə bunu təmin edə biləcək bir mexanizmin olduğu deyilə bilər: bu gün bilirik ki, həyat Miller və Ureyin fərz etdiyi kimi atmosferdə deyil, okean döşəmələrində başlamışdır. Burada olan vulkanik hidrometral bacalardan çıxan qaz bir anda soyuq okean sularıyla qarşılaşır. Bu ani istilik dəyişməsi fərqli qazlar üzərində fərqli təsirlər yaradır. Bu səbəbdən bəzi qazlar sürətlə sıxlaşarkən, bəziləri okean içərisində daha dərinlərə doğru hərəkət edərək digərlərindən ayrılır. Bu quruluş “soyuq tələ” mexanizminə bənzər bir təsirə səbəb olmaqdadır.




Bunu bilmənin tək yolu bu cür tənqidlərin elmi arenada təcrübələrlə edilməsi və göstərilməsidir. Mövzuyla əlaqədar heç bir elmi məqalə yoxdur və ədəbiyyatda (heç olmasa bizim araşdırdığımız qədəriylə) bu mövzuda heç bir tənqid yoxdur. Belə bir iddiası olanlar lazımlı təcrübə qurğularıyla testlərini edərək araşdırma nəticələrini yazarlar. Məsələn okean sularının vulkanik qazlara təsirinin soyuq tələ mexanizmi ilə bənzərliyi bir araşdırma mövzusu ola bilər. Lakin bu araşdırmaları etmədən Miller və Ureyin işlərini yanlış hesab etməyə çalışmaq elmi bir üsul deyil.



Hər vaxt olduğu kimi edilməyə çalışılan “Baxın, təbiətdə heç belə bir mexanizm ola bilərmi?!” deyərək insanı məhdud sayda ehtimala sıxışdırmaq və əslində o qurğunun təbiətdəki nə tip hadisələri modelləşdirdiyinin başa düşülməsinə mane olmaqdır. Bu dedikləri buna bənzər: “Təyyarəyə minməməliyik, çünki təbiətdə uçan bir metal yoxdur, bu səbəbdən bu elm insanlarının yaratdıqları təyyarənin həqiqətən uça biləcəyini bilməmiz mümkün deyil.” Təyyarələr də təbiətdəki uça bilən strukturların modelləşdirilməsi nəticəsində yaradılır. Gerçəyi tamamilə modelləşdirə bilməməsi məhsulun müvəffəqiyyətli olmadığı və ya təbiətdəki qarşılığını əks etdirmədiyi mənasını verməz.

  • 2- Millerin təcrübəsində canlandırmağa çalışdığı primitiv atmosfer mühiti həqiqi deyildi. 1980-ci illərdə elm adamları primitiv atmosferdə metan və ammonyak əvəzinə azot və karbon 4 oksid olduğu fikrinə gəldilər. Necə ki, uzun çəkən səssizlikdən sonra Millerin özü də istifadə etdiyi atmosfer mühitinin həqiqi olmadığını etiraf etdi. (s. Miller, Molecular Evolution of Life: Current Status of the Prebiotic Synthesis of Small Molecules, 1986, s. 7.)


Bu iddianın əsas axmaqlığını göstərmək üçün fərqli bir sahədən nümunə verməmizə icazə verin: “Nyuton fizikası bizə cisimlərin hərəkəti ilə əlaqədar məlumat verməz. Çünki Nyutondan sonra gələn alimlər onun fərziyyələrinin səhv olduğunu göstərmiş, daha doğru açıqlamalar etmişlər.” 




Bəli, Miller və Urey həm həyatın başladığı şərtləri, həm də o şərtlərdə olan qazları səhv deyil, amma əskik təxmin etmişdilər. Bu da nəticələrə təsir etmişdir. Ancaq nəticələri öz lehlərinə deyil, әleyhlərinə təsir etmişdir: Miller və Ureyin öz təxminlərinə görə etdikləri təcrübələr sonradan, hәqiqi şərtlərə daha yaxın bir şəkildə edilən təcrübələrdən daha müvəffəqiyyətsiz nəticələr vermişdir. Yəni qazları əskik təxmin etmələri onların daha pis nəticələr əldə etməsinə səbəb olmuşdur. Miller və Urey gerçəyə olduqca yaxın bir təxmin edərək primitiv atmosferdə su (H2O), metan (CH4), ammonyak (NH3), karbonmoonoksid (CO) və hidrogen (H2) ola biləcəyini irəli sürdülər və təcrübə qurğularını buna görə hazırladılar. Bu şəkildə edilən təcrübənin ilkin nəticələrində heç olmasa yaranmaması lazım olduğu düşünülən 20 amin turşusunun 11-i və bir neçə sadə quruluşlu şəkər yarada bilmişdilər. Daha uzun müddətlər gözlədiklərində, bu sayı 20 amin turşusuna qədər yüksəltməyi bacarmışlar, ancaq yenə də primitiv atmosfer şərtlərindəki qazların təxmini səhv idi. İndiki vaxtda bilirik ki primitiv atmosfer içərisində karbon 4 oksid (CO2), azot (N2), hidrogen sulfid (H2S) və kükürd dioksid (SO2) də var. Məsələn Joan Oró etdiyi bir təkrar təcrübəsində mühitə hidrogen sulfid qatmış və 20 amin turşusunu da almağı bacarmışdı, hətta adenin kimi nukleotitləri də almışdı. 



Yaxşı bütün bu hay-küy niyə qopub? Çünki təcrübə mühitinə bütün qazlar bir yerdə əlavə olunduğunda, amin turşular yenə alınsa belə, məhsuldarlıqları və alınma sürətləri ciddi mənada aşağı düşməkdədir. Çünki azot və karbon 4 oksid kimi qazlar mühit şərtlərinin sadələşdirici deyil, neytral olmasına səbəb olmaqda, bu da amin turşusu istehsal məhsuldarlığını salmaqdadır. Buna bağlı olaraq bəzi insanlar Miller-Urey təcrübəsinin işə yaramaz olduğunu iddia etməkdədirlər. Halbuki 2007-ci ildə edilən bir araşdırmayla bunun səbəbi kəşf edilmişdir: mühitə yalnız atmosfer şərtləri deyil, eyni zamanda geoloji şərtlər də daxil edilməlidir. Təcrübə mühitinə ilkin dünyada olan bol miqdarda ferrometal da daxil edildiyində bu yeni qazların amin turşusu istehsalı üzərindəki təsiri bir anda qırılmış, amin turşularının istehsal məhsuldarlığı ciddi miqdarda artmışdır. 


  • 3- Millerin təcrübəsini etibarsız edən başqa bir əhəmiyyətli cəhət də amin turşularının meydana gəldiyi iddia edilən dövrdə atmosferdə amin turşularının hamısını parçalayacaq mıqdarda oksigen olması idi. Millerin gözardı etdiyi bu həqiqət yaşları 3.5 milyard il olaraq hesablanan daşlardakı oksidləşmiş dəmir və uran yığınlarıyla aydın oldu. Oksigen miqdarının bu dövrdə təkamülçülərin iddia etdiyindən çox olduğunu göstərən başqa qalıqlar da ortaya çıxdı.

Bu iddia elmi bir məlumatın təhrif edilməsiylə yaradılıb. Müasir elmdə ümumi keçərli olaraq bilinən bir həqiqət primitiv atmosferdə sərbəst oksigenin olmadığıdır. Təkamüllü tarixə və geoloji qeydlərə baxdığımızda oksigenin ciddi miqdarda atmosfer içərisində mıqdarının günümüzdən 2.4 milyard il əvvəl, yəni canlılığın başlanğıcından ortalama 1.5 milyard il sonra meydana gəldiyini görməkdəyik. Sianobakteriyaların primitiv bakteriyalardan təkamülü nəticəsində başlayan fotosintez atmosferə sıx miqdarda oksigen buraxılmasına və bu gün Böyük Oksidlәşmә Hadisəsi olaraq bilinən hadisənin reallaşmasına səbəb olmuşdur. Bu səbəbdən Miller-Urey təcrübəsinə təsir edəcək bir sərbəst oksigendən bәhs edə bilmərik. Primitiv dünya şərtlərində oksigen atomları və molekulları əlbəttə ki var idi, ancaq karbon 4 oksid, kükürd dioksid kimi kimyəvi maddələrin içərisində birləşmə halında idilər. Bu gün tənəffüs etdiyimiz və havadakı ən sıx ikinci qaz olan oksigen söylədiyimiz kimi, ancaq sianobakteriyaların təkamülləşməsindən sonra atmosferə qatılmışdır. 





Bir qrup alim etdikləri yoxlamalar nəticəsində bəzi kimyəvi reaksiyalar əsnasında az miqdarda oksigenin sərbəst qala biləcəyini və bunun həyatın başlanğıcındakı amin turşularını parçalaya biləcəyini irəli sürdü. Sonra canlılığın başladığı dövrlərə aid qayalarda olan çox az miqdarda oksidlənmiş dəmir qalıqları həqiqətən də o dövrlərdə bir miqdar sərbəst oksigenin ola biləcəyi fikirini doğurdu. Bütün bu elm əleyhdarının hay-küyü  bu kəşflərə əsaslanır. Halbuki bu araşdırmaların heç birindә günümüzdəkiylə müqayisə edilə biləcək bir oksigen miqdarından bəhs edilməməkdədir. Bəzi araşdırmalar primitiv dünya şərtlərindəki canlılığın cansızlıqdan təkamülünə maneə törədilə bilməsi üçün atmosferin ən az 5% nisbətində oksigenlə dolu olması lazım olduğunu göstərməkdədir. Ancaq qayalardan çıxarılan dəmirin oksidlәşmәsi və o dövrdəki kimyəvi reaksiyaların ola biləcək məhsulları göz önünə alındığında bu dövrdəki oksigen səviyyəsinin 5%-dən çox aşağı olduğu görüldü.
 

Bu nöqtədə yenə başa düşülməsi lazım olan bir nöqtə Miller-Urey təcrübəsinin fərz etdiyinin əksinə, həyatın okean döşəmələrində başlamış olmasıdır. Bu vəziyyətdə onsuz da oksidlәşmәnin təcrübə üzərindəki təsiri yox deyiləcək qədər azalmaqdadır. 


  • 4- Miller təcrübəsinin nəticəsində canlıların quruluş və funksiyalarını pozan təbii turşulardan da çox miqdarda meydana gəlmişdi. Amin turşularının təcrid edilməyib, bu kimyəvi maddələrlə eyni mühitdə saxlanması halında isə bunlarla kimyəvi reaksiyaya girib parçalanmaları və fərqli birləşmələrə çevrilmələri qaçınılmaz idi. Bundan başqa, təcrübə nəticəsində ortaya bol miqdarda sağ-əlli amin turşusu çıxmışdı. Bu amin turşularının varlığı belə təkamülü öz məntiqi içində çürüdürdü. Çünki sağ-əlli amin turşuları canlı quruluşunda istifadə edilməyən amin turşular idi. Nəticə olaraq, Millerin təcrübəsindəki amin turşularının meydana gəldiyi mühit canlılar üçün əlverişli deyil, əksinə ortaya çıxacaq yararlı molekulları parçalayan, yandıran turşu qarışığı xüsusiyyətində idi.

 

Miller-Urey təcrübəsində ortaya çıxan amin turşularının çoxu söyləndiyi kimi sağ əlli deyil. Stanley Miller bir reportajda təcrübə nəticəsində əldə edilən sağ əlli (D amin turşusu) və sol əlli (L amin turşusu) amin turşularının saylarının bərabər olduğunu ifadə etmişdir. Canlılardakı zülalların böyük bir hissəsini L amin turşularıdan meydana gələr. D amin turşuları bakteryaların hüceyrə divarlarında var. Ayrıca Yerә düşən meteoritlərində L amin turşularının D amin turşularıya görə daha çox olduğu görülməkdədir. Ayrıca yaranan mühitin dağıdıcı olduğu iddiası da gerçək deyil onsuz da bunun dəstəkləyən bir qaynaq da verə bilmirlər.
Yaradılışçıların ortaya qoyduğu iddialar tamamilə əsassız və gerçək xaricidir. Miller-Urey təcrübəsi üzərindən Təkamül nəzəriyyəsinə hücum etməyə çalışırlar, amma insanlara gerçəkləri deyil, olmasını istədiyi şeyləri izah edir və insanları bunlara inandırmağa çalışırlar. Ən yüngül təbirlə insanları aldadır. Bunu da şüurlu olaraq etdiyi üçün etdiyinə saxtakarlıq deməkdə heç bir çəkincəklik görmürük.

İstinadlar:

1. W.W. Rubey, Development of the hydrosphere and atmosphere, with specail reference to probable composition of the early atmosphere, In Crust of the Earth, ed. A. Poldervaart HDpp:631-650,1955
2. H.D. Holland, The chemical evolution of the atmosphere and oceans, Princeton University Press, 1984.
3. J.C.G. Walker , Evolution of atmosphere, Macmillen: New york, 1977.
4. J.F. Kasting, Earth early atmosphere, Science, 259:920-926, 1993.
5. Kobayashi, K., T. Kaneko, T. Saito, and T. Oshima. 1998. Amino acid formation in gas mixtures by high energy particle irradiation. Origins of Life and the Evolution of the Biosphere 28: 155-165.
6. Hanic, F., M. Morvová and I. Morva. 2000. Thermochemical aspects of the conversion of the gaswous system CO2–N2–H2O into a solid mixture of amino acids. Journal of Thermal Analysis and Calorimetry 60: 1111-1121.
7. Miyakawa, S., K-I Murasawa, K. Kobayashi, and A. B. Sawaoka. 2000. Abiotic synthesis of guanine with high-temperature plasma. Origins of life and Evolution of the Biosphere 30: 557-566.
8. http://www.daviddarling.info/encyclopedia/M/Murchison.html
9. http://www.astrobio.net/news/article375.html
10. Tian et al. 2005. A Hydrogen-Rich Early Earth Atmosphere. Science 13 May 2005: 1014-10171. Chang, S. 1994. The planetary setting of prebiotic evolution. In S. Bengston, ed. Early Life on Earth. Nobel Symposium no. 84. Columbia University Press, New York. p.10-23.
11. Orgel, L. E., 1998. The origin of life — how long did it take? Origins of Life and the Evolution of the Biosphere 28: 91-96.
12. Copley, J. 2001. The Story of O. Nature 410:862-864.
13. Turner, G. 1981. The development of the atmosphere. In: The Evolving Earth, ed. L. R. M. Cocks. London: British Museum, 121-136.
14. Kump, L. R., J. F. Kasting, M. E. Barley. 2001. Rise of atmospheric oxygen and the “upside-down” Archean mantle. Geochemistry, Geophysics, Geosystems -G3, 2, Paper number 2000GC000114.
15. Rye, R., and H. D. Holland. 1998. Paleosols and the evolution of atmospheric osygen: a critical review. American Journal of Science 298:621-672.
16. Murakami, T., Utsinomiya, S., Imazu, Y. and Prasad, N. (2001). “Direct evidence of late Archean to early Proterozoic anoxic atmosphere from a product of 2.5 Ga old weathering.” Earth Planet. Sci. Lett., 184(2): 523-528.
17. Mulkidjanian, A. Y., D. A. Cherepanov and M. Y. Galperin. 2003. Survival of the fittest before the beginning of life: selection of the first oligonucleotide-like polymers by UV light. BMC Evolutionary Biology 3:12. http://www.biomedcentral.com/1471-2148/3/12/abstract
18. Mullen, Leslie. 2003. Shining light on life’s origin. Astrobiology Magazine,http://www.astrobio.net/news/article492.html
19. Bernstein, M. P., S. A. Sandford, L. J. Allamandola, J. S. Gillette, S. J. Clemett and R. N. Zare. 1999. UV irradiation of polycyclic aromatic hydrocarbons in ices: Production of alcohols, quinones, and ethers. Science 283: 1135-1138. Ayrıca bakınız: Ehrenfreund, P., 1999. Molecules on a space odyssey. Science 283: 1123-1124.
20. Cooper, G. et al. 2001. Carbonaceous meteorites as a source of sugar-related organic compounds for the early Earth. Nature 414: 879-883. Ayrıca bakınız: Sephton, M. A., 2001. Life’s sweet beginnings? Nature 414: 857-858.
21. Max P. Berstein, Scott A. Sandford, Louis J. Allamandola, ” Life’s Far-Flung Raw Materials”Scientific American, Temmuz 1999, 281:42-49.

Əgər məqalələrimizdə qrammatik və orfoqrafik xətalar varsa, lütfən, xətalı qismi işarələyib Ctrl+Enter klaviş kombinasiyasından istifadə edərək bizə bildirin.

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.
Davamını oxu

Ilkin Jafarov

Yaşıl Elm platformasının qurucusu və baş redaktoruyam. “Eastern Mediterranean University”də Sənaye Mühəndisliyi üzrə ikinci təhsilini alıram.

Əlaqəli məqalələr

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.

Buna da nəzər salın

Close
Close

Spelling error report

The following text will be sent to our editors: